Sıcaklık Dağılışını Etkileyen Faktörler

Sıcaklık dağılışını etkileyen faktörler aşağıda başlıklar halinde verilmiştir.

Sıcaklık Dağılışını Etkileyen Faktörler

1. Güneş Işınlarının Yere Düşme Açısı

Işınların yere düşme açısı dike yaklaştıkça, bir demet ışınının aydınlattığı alan daraldığından emme artar. Işınların yere düşme açısını belirleyen faktörler şunlardır:

a) Dünya’nın Şekli (Enlem Etkisi)

Dünya’nın şekli küresel olduğundan Ekvator’dan uzaklaştıkça Güneş ışınlarının yere düşme açısı küçülür. Buna bağlı olarak Ekvator’dan kutuplara doğru ısınma azalır. Bu durum Dünya’da sıcaklık dağılımını belirleyen temel faktördür.

b) Günlük Hareket

Günlük harekete bağlı olarak oluşan gece-gündüz ardalanması bir bölgede sıcaklığın gün içinde değişmesine yol açar.

Genel olarak gündüz ısınan yer enerjiyi gece tekrar Atmosfer’e verir, Yerin Güneş’ten enerji kazanmasına

“Güneşlenme” kazanılan bu enerjinin tekrar kaybedilmesine ise Işıma ya da Radyasyon denir Günün en sıcak anı ışınların an dik açıyla geldiği 12.00 değil enerji birikiminden dolayı 12:00-14:00 arasıdır, en soğuk anı ise, enerji kaybının maksimum seviyeye ulaştığı, Güneşin doğuş vaktidir. Günün en sıcak anı ile en soğuk anı arasındaki sıcaklık farkına “Günlük Sıcaklık Farkı” denir.

c) Yıllık Hareket ve Eksen Eğikliği

Eksen eğikliği ve yıllık harekete bağlı olarak yıl içinde Güneş ışınlarının yere düşme açısı değiştiğinden mevsimler oluşur. Kuzey Yarım Küre’de en sıcak aylar temmuz ve ağustos iken, en soğuk aylar ocak ve şubattır. Yılın en sıcak ayı ile en soğuk ayı arasındaki farka “Yıllık Sıcaklık Farkı” denir. Bu fark orta kuşakta fazla, sıcak ve soğuk kuşaklarda azdır. Günlük sıcaklık farkında olduğu gibi, yıllık sıcaklık farkı ile havadaki nem miktarı arasında ters orantı vardır.

d) Bakı ve Eğim

Bakı, Güneş’e dönüklük demektir. Bakı etkisiyle kabarık yer şekillerinin Güneş’e dönük yamaçları daha çok ısınır. Dönenceler arası bölgede bakı etkisi zayıftır.

Bakı etkisiyle Güneş’e dönük olan yamaçta şu farklılıklar görülür:

  • Sıcaklık daha yükselir.
  • Tarım, orman ve yerleşme üst sınırları ile kalıcı kar sınırı daha yüksektir.
  • Tarım ürünleri daha erken olgunlaşır.

2. Güneşlenmenin Etkisi

Güneşlenme, bir bölgenin Güneş ışınlarından yararlanma durumudur. Bulutluluk ile ters, güneş ışınlarının yere düşme açın İle doğru orantılıdır. Yerleşmeler daha yoğundur.

3. Yükseklik

Troposfer, daha çok yerin enerji kaybetmesiyle; yani alttan ısındığından, yükseklik arttıkça sıcaklık düşer. Bu düşüş düzenli olup, ortalama olarak her 200 m’de 1°C’dır. Bazı durumlarda enlem etkisini ön plana çıkartabilmek için sıcaklığın üzerinden yüksekliğin etkisi kaldırılır. Böylece deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklıklar elde edilir.

4. Kara – Deniz Dağılışı

Kara ve denizlerin ısınma özellikleri birbirinden farklıdır. Karalar erken ve çok ısınıp soğurken, denizler geç ve az ısınıp soğurlar. Bunun nedenleri;

Özgül ısılarının farklı olması

Kara yüzeylerinin durağan, deniz yüzeylerinin hareketli olması

Güneş ışınlarının denizlerde daha derinlere kadar etkili olmasıdır.

5. Atmosferdeki Nem Miktarı

Atmosferdeki nem, aşırı ısınmayı ve soğumayı önleyerek sıcaklığı dengeler. Havadaki nem miktarı iklimin ana karakterini ortaya koyar. Nem miktarının fazla olduğu bölgelerde ılıman iklim özellikleri görülürken, nemin az olduğu alanlarda karasal iklim özellikleri görülür.

6. Rüzgarlar

Kutup sektörü rüzgarlar sıcaklığı düşürürken, Ekvator sektörü olanlar sıcaklığı artırır. Denizden gelenler ise iklimi ılımanlaştırır.

7. Okyanus Akıntıları

Rüzgarlar gibi, Ekvator kökenli olanlar sıcak, kutup kökenli olanlar soğuktur. Sıcak okyanus akıntıları buharlaşmayı artırdığından, iklimi ılımanlaştırır.