Doğu Cephesi | Kurtuluş Savaşı

Bu derste Doğu Cephesi ve özellikleri anlatılmıştır.

DOĞU CEPHESİ

Ermeniler, 1878 Berlin Antlaşması’ndaki, ıslahat maddesine dayanarak ilk isyanlarını başlatmışlardı. 1.Dünya Savaşı’nda Rus desteği ile başlattıkları isyanlar sonucunda Osmanlılar tarafından çıkarılan Tehcir Kanunu (1915) ile Ermenilerin çoğu Suriye’ye göç ettirilmiştir.

Wilson Prensipleri ve Mondros Müterakesi’nde dolaylı, Sevr Barış Antlaşması’nda doğrudan bir Ermeni devletinden söz edilmiştir.

Rusya’nın Osmanlı Devleti ile imzaladığı son antlaşma olan Brest – Litowsk Antlaşması sonucunda Rusya: Kars, Ardahan ve Batum’u Osmanlı Devleti’ne bıraktı. Fakat buralar Ermeni ve Gürcüler tarafından işgal edildi, bunun üzenne Kazım Karabekir Paşa 9 Haziran 1920’de TBMM emri ile Doğu Cephesi komutanlığına atandı.

Kazım Karabekir’in Ermeniler üzerine harekete geçmesi sonucu 28 Eylül 1920’de Kars alındı. Kars’ın alınmasından sonra Ermenilerle 3 Aralık 1920’de Gümrü Barış Antlaşması imzalandı. Buna göre: Ermeniler işgal ettikleri yerleri boşalttılar ve Doğu Anadolu’daki isteklerinden vazgeçtiler. Ardahan ve Artvin dışında doğu sınırı çizildi.

Gümrü Antlaşması TBMM’nin yaptığı ilk antlaşma ve ilk siyasal başarısıdır. Bu antlaşma ile Gürcistan ile sınır olunmuştur. Gürcüler, Ardahan, Artvin ve Batum’u işgal ettiler. 1921’de Gürcistan’a bir nota verildi. Gürcülerle 13 Şubat 1921’de Batum (Gürcü) Antlaşması imzalanarak Artvin, Ardahan ve Batum’u geri vermeyi kabul ettiler. Bundan sonra Ankara’ya ilk elçi gönderen hükümet olma özelliğini kazandılar.

Doğudaki savaşların sona ermesi ile buradaki kuvvetlerin batı cephesine aktarılması gerçekleşti.

Doğu sınırına son şeklini veren antlaşma 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması’dır. Rusya ile imzalanmış ve Batum’un Gürcistan’a verilmesi kararlaştırılmıştır.

Doğu sınırına İlişkin İmzalanan en son antlaşma ise Sovyetlere bağlı Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbeycan, Gürcistan ve Ermenistan) İle TBMM arasında imzalanan 13 Ekim 1921 Kars Antlaşması’dır.

Not: Doğu Cephesi’ndeki askeri başarılar Osmanlı’dan kalan son düzenli orduyla gerçekleştirildi.